ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع و در چه تاریخی تمام میشود؟

 ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع و در چه تاریخی تمام میشود؟ نظر مراجع تقلید در مورد محدوده ایام فاطمیه چیست؟ چرا تاریخ شهادت ایشان پس از گذشت سال ها هنوز به طور دقیق معین نیست؟

کد خبر: 18190
تاریخ انتشار : بهمن ۳۰, ۱۳۹۵

هر ساله با نزدیک شدن به ایام شهادت بانوی دو عالم حضرت فاطمه(س) سوالاتی در ذهن دوستداران و ارادتمندان ایشان نسبت به این ایام ایجاد میشود. سوالاتی از این قبیل که ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع و در چه تاریخی تمام میشود؟ نظر مراجع تقلید در مورد محدوده ایام فاطمیه چیست؟ چرا تاریخ شهادت ایشان پس از گذشت سال ها هنوز به طور دقیق معین نیست؟ برای برگزاری مراسم در دو دهه سند و روایتی وجود دارد؟ آیا میتوان در این ایام مراسم عروسی و عقد و جشن برگزار کرد؟ در این نوشتار سعی ما بر این است که به این  سوالات در حد بضاعت خود پاسخ دهیم.

 

ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع ودر چه تاریخی تمام میشود؟

 

پس ازگذشت سالها هنوز شأن و عظمت و محل دفن و تاریخ دقیق شهادت حضرت زهرا (س) بر ما معلوم نیست. تاریخ دقیق شهادت ایشان در میان روایت های مورخان متفاوت است واین زمان از چهل روز تا شش ماه بعد از رحلت پیامبر(ص) بیان شده است. اما میان علمای شیعه از میان چندین احتمال، دو احتمال معتبرتر است:  یکی روایت ۷۵ روز بعد از رحلت پیامبر(ص) و دیگری روایت ۹۵ روز بعد از رحلت ایشان است.
بنابراین با توجه به رحلت پیامبر اسلام(ص) در ۲۸ صفر، بنا به روایت ۷۵ روز، از تاریخ ۱۳ تا ۱۵ جمادی الأوّل، را «فاطمیه اوّل» می‌ خوانند و بنا به روایت ۹۵ روز، از تاریخ۳ تا ۵ جمادی الثانی را «فاطمیه دوم» می‌ خوانند.

 

حضرت زهرا

 

زمان دهه اول و دهه دوم فاطمیه در عرف شیعیان

 

در عرف، به دهه دوم جمادی الاول، از ۱۰ تا ۲۰ جمادی الاول که بنابر قول ۷۵ روز، شهادت آن بانوی بزرگوار در آن واقع شده است «دهه فاطمیه اول» و به دهه اول جمادی الثانی از ۱ تا ۱۰ جمادی الثانی، که طبق قول ۹۵ روز، شهادت حضرت زهرا(س) در آن واقع شده است، «دهه فاطمیه دوم »گفته می شود.

در فرهنگ عامه شیعیان عراق به جای دو دهه سه دهه بر‌گزار می‌شود، که «دهه اول فاطمیه» ۴۰ روز بعد از درگذشت پیامبر (ص) می‌باشد. البته این تقسیم بندی در شهرهایی مانند قم و تهران نیز وجود دارد.

تعداد روزها ی عزاداری توسط مردم ودوستداران مشخص می شود؛ برخی نیز روزهای فاصله بین دو قول را ایام فاطمیه می نامند. اگرچه علما شیعه  بیشتر قول دوم را ترجیح می دهند وبه همین ملاحظه این روز درکشور ما تعطیل رسمی اعلام شده است.

 

محدوده ایام فاطمیه در کلام مراجع تقلید

 

حجت الاسلام ادیب یزدی، از واعظان مشهور تهران، در ذکر خاطره ای از امام خامنه ای گفت: “یادم می آید یک روز در محضر رهبر عالیقدر انقلاب بودم، یکی از آقایان سوال کرد درباره شهادت حضرت فاطمه(س) بالاخره ۷۵ روز بعد از رحلت صحیح است یا ۹۵؟ رهبر عالیقدر پاسخ واقعا حکیمانه ای دادند و فرمودند: «برای شما چه فرقی می کند کدامیک صحیح باشد خداوند خواست که مردم بیشتر به یاد مادر ما باشند و بیشتر برای مادر ما عزاداری و بیان فضائل ایشان را بکنند»”.

جمله حکیمانه ولی امر مسلمین درباره ایام فاطمیه به زیبایی به زمان و چگونگی حفظ حرمت این ایام اشاره می کند.

 

حضرت زهرا

 

 

◄آیت الله العظمی مکارم شیرازی در پاسخ به پرسشی راجع به زمان ایام فاطمیه اینگونه پاسخ داده اند: “در مورد سالروز شهادت حضرت زهرا (سلام الله علیها) دو روایت است یکی اینکه ایشان ۷۵ روز بعد از رحلت پیغمبر اکرم (ص) به شهادت رسیدند که می شود ۱۳ جمادی الاول و دیگری اینکه ۹۵ روز بعد از رحلت پیغمبر به شهادت رسیدند که می شود ۳ جمادی الثانی و طول این ۲۰ روز را ایام فاطمیه نامیده اند”.

◄آیت الله العظمی وحید خراسانی پیرامون این ایام گفته اند: “ایام فاطمیه روز ۱۳ جمادی الاول شروع می شود تا روز ۳ جمادی الثانی که تعطیل است و اوج سوگواری در آن روز است که توجه به آن روز سیره بزرگان از فقهایی همچون میرزای نایینی و مرحوم آخوند خراسانی بوده است”.

◄ آیت الله العظمی صافی گلپایگانی: از ۱۳ جمادی الاولی تا ۳ جمادی الثانی ایام فاطمیه است.

 

حضرت زهرا

 

اکثریت قریب به اتفاق مراجع عظام شیعیان درباره زمانایام فاطمیه همنظر هستند. در بیوت اکثر این بزرگواران، به مانند سایر هیأت های مذهبی کشور، از چند روز مانده به ایام فاطمیه، بیرق های عزا و سیاه برافراشته می شود و مجلس روضه و عزاداری منعقد خواهد بود و پایان عزاداری ها نیز تا چند روز پس از ایام فاطمیه ادامه می یابد.

 

وجود اختلاف در تاریخ شهادت حضرت زهرا (س) امری طبیعی است.

 

این سوال ممکن است در ذهن هر کسی ایجاد شود که چرا در مورد تاریخ شهادت شخصیتی مانند صدیقه کبری(س) با این همه شکوه و عظمت ، اختلاف نظر وجود دارد. این مسئله تنها اختصاص به فاطمه زهرا(س) ندارد، بلکه در مورد غالب معصومین و امامان این مشکل در تاریخ ولادت و شهادت آنان وجود دارد.

به عنوان مثال شخصیت رسول خدا (ص) که بالاترین و مهمترین پدیده عالم اسلام وحتی جهان بشریت است، در باره تاریخ تولد، تاریخ معراج، تاریخ ورود به مدینه منوره و حتی تاریخ رحلتشان اتفاق چندانی نیست وازاین جهت ، میان مورخان و سیره نویسان شیعه و اهل سنت اختلاف است.

 

دلایل اختلاف  و معین نبودن تاریخ شهادت حضرت زهرا (س)و دیگر معصومین(ع)

 

◄نقل حوادث تاریخی در آن دوران همانند امروز نبود که به صورت نوشته و کتاب در آید و به نسل های بعدی منتقل شود، بلکه انتقال رویدادهای تاریخی به طور عمده شفاهی بود. معمولاً انگیزه ثبت این گونه مطالب تاریخی از قبیل تاریخ‌های ولادت و شهادت و سن و مانند آن در میان مورخان قدیم کم بوده و عمدتاً بر پایه حدس و گمان و تخمین بوده است  واز خاطر و ذهن افرادی چند به اذهان دیگران منتقل می شد. کسی نمی تواند ادّعا کند که همه ‌این ناقلان از اشتباه مصون بودند.

◄ شهادت حضرت به دلیل ارتباط با مسائل سیاسی جامعه وکودتا یی که در سقیفه انجام گرفت؛ بعدها توسط مورخین اموی وغیره سانسور شد و فاصله ی ثبت مسائل تاریخی نیز لااقل یک قرن پس از واقعه بوده است.

 

حضرت زهرا

 

◄استفاده از خط کوفی در دوران گذشته و عدم برخورداری این خط از نقطه و ایجاد اشکال در خواندن الفاظ مشابه موجب شده  است که  عدد تسعین با عدد سبعین که یکی به معنای نود و یکی هفتاد می باشد، در خط کوفی بسیار شبیه به هم باشند .چنانچه در این دو کلمه اگر نقطه بالا نباشد مشخص نمی‌کند سبعین(۷۰) است یا ستعین(۹۰) یا سبعون است یا ستعون.

 

حضرت زهرا

 

◄جلوگیری از نوشتن ومنع تدوین و نقل احادیث پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ به دستور خلفای اول و دوّم این مسئله، دراصل نوشتن تاثیر منفی گذاشت وسبب گردید که اصل نوشتن وتدوین سیره ی نبوی وثبت سایر رویدادها وحوادث کاملا مغفول وبی توجه بماند. تاسالها(حدود یک قرن واندی…) هیچ توجهی درجهان اسلام به رویدادها نبوده وبا سردی کامل رویدادها و وقایع مهم وسرنوشت ساز درتاریخ اسلام به فراموشی سپرده شده . وتازمان ایجاد رویکرد جدی به ضبط وقایع قرنها فاصله افتاده. این منع تا قرن دوّم هجری ادامه داشت تا این که عمر بن عبدالعزیز دستور نوشتن احادیث را صادر کرد.

◄تخریب و نابودی آثار تشیع حتی کتاب‌سوزی و آتش زدن کتابهای غنی شیعه و طرفداران اهل بیت در قرون نخستین مثل کتابخانه‌های شیخ طوسی، صاحب بن عباد و… ابهام و تردید و اختلاف اقوال را بیشتر و پیچیده‌تر کرده است.

◄قرار گرفتن بنی امیه در هرم قدرت و خصومت آنان با بنی هاشم و اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ و نیز با بسیاری از انصار که حامی و داعی پیامبر و اهل بیت بودند، این عامل سبب می شد که اهل بیت پیامبر بعنوان رهبران واقعی برای مردم ناشناخته باشند. ازطرفی آنان دست به تحریف و جعل احادیث و فضیلت تراشی برای خلفا و مدح آنان و مذمت اهل بیت زدند.

◄زبیریان در حکومت کوتاه خود و عباسیان نیز برای مشروعیت سلطنت خویش و سرکوب علویان راه بنی امیه را ادامه دادند.

◄سلطه و حکومت طولانی مخالفان اهل البیت(ع) وشیعیان ونفوذ تفکر خلفا در معرفی منابعی که همسو با افکار انان و تضعیف کننده منابع خلاف انان بود نیز ،اثر بسزایی در این اختلافات داشته است.

بنابراین طبیعی است که موالید، وفیات، و شهادت معصومین از جمله فاطمه ـ سلام الله علیها ـ مورد اختلاف باشد. (۲)

 

آیا برگزاری عزاداری در دو دهه سندیت دارد ؟

 

آنچه مسلم است برگزاری مراسم عزاداری بعد از شهادت حضرت زهرا (س) اولین بار توسط حضرت علی (ع) و خاندان اهل البیت(ع) انجام شده ودر طول تاریخ نیز بسته به شرایط خواست حکومتی و وجود یا عدم وجود اختناق  و شرایط سیاسی مناسب توسط شیعیان ادامه داشته، اما برای برگزاری شکل عزاداری به صورت دو دهه  روایت متقنی وجود ندارد و شکل برگزاری بسته به عرف هر زمان تفاوت داشته است. بنابراین خود روز شهادت حضرت، باید مجالس عزا به صورت شایسته برقرار شده و همه ایران غرق در عزا شود مثل عاشورا و این در مورد هر دو روز شهادت صدق می‌کند.

اما در این که ایام پیوسته‌ای نیز به آن ضمیمه شود و این ایام چند روز باشد، انصاف مطلب این است که بسته به سنت‌های هر قوم و شهر و روستا و نیز موقعیت‌ها می‌تواند متفاوت باشد و درباره مدت این ایام غیر از خود ایام شهادت  محدوده گذاری در شرع نشده است.(۳)

 

حضرت زهرا

 

در واقع انچه که سبب برگزاری عزای حضرت دردو دهه  به صورت عرفی عام شد ؛بزرگی این مصیبت و مظلومیت حضرت نزد شیعیان ایشان است ؛و به واسطه نزدیک بودن این دو روزاختلافی، کم کم یک حالت پیوستگی بین ایام به وجود آمده و برخی آن را به دو دهه تقسیم کرده و آن را اختصاص به حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ داده اند.

البته در حال حاضر نمونه های عرفی زیادی نیز مانند ایام عزا وجود دارد مثلا در هفته معلم یا هفته دولت و…که با اینکه فقط یک روز اختصاص به این مناسبت ها دارد ولی به خاطر عظمت جایگاه،دهه و هفته به این نامها بر گزار می شود.

 

آیا میتوان درایام فاطمیه مراسم  عروسی و عقد وجشن برگزار کرد؟

 

آیت الله مکارم شیرازی  در پاسخ به این سوال فرمودنند: سه روز ۱۳ و ۱۴ و ۱۵ جمادی الاول و سه روز ۱و ۲ و ۳ جمادی الثانی بنابر معمول به «فاطمیه» اختصاص دارد ولی در بین این دو برگزاری مراسم عقد و عروسی (با رعایت تمام موازین شرعی) مانعی ندارد.

برگزاری مراسم عروسی و عقد و جشن های این چنینی چنانچه توام با گناه و مفسده نباشد، اشکالی نداشته و این مساله تنها مختص این ایام نیست ودر تمام ایام باید این مساله رعایت شود.

 

حضرت زهرا

 

آنچه مسلم است در دوتاریخ ذکر شده برای شهادت حضرت همه شیعیان غرق در عزای حضرت زهرا (س) هستند و به دلیل عظمت این مصیبت مراسمی در این ایام انجام نمیشود و آنچه بیشتر مورد سوال است ، برگزاری مراسم در فاصله میان ایام فاطمیه است که در این ایام اکثر مراجع همنظر هستند که؛ برگزاری این نوع مراسم، اگر توام با معصیت و یا هتک حرمت نباشد حرمتی نداشته، مباح و جایز است و حتی اگر ترک کردن آن موجب واقع شدن در گناه باشد، نه تنها بی ‏اشکال، بلکه واجب است.

 البته روایاتی که در باب حزن و اندوه پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) در بعضی زمانها و ایام وارد شده که از کوچکترین شادی و امور مسرت بخش پرهیز می کردند ، توجه ما را که پیروان آن بزرگواران هستیم به نحوۀ انتخاب و تعامل مان نسبت به ایام الله جلب می کند .چنانچه در طول سال تعداد روزهای مبارک کم نیست و علما ایام فاطمیه را مشخص نمودنند تا کسانی که تمایل دارنند بهترین روزهای سال را برای مراسم جشن و شادیشان انتخاب کنند، مراسمشان را با ارامش خاطر به تاریخ دیگری موکول کنند.

 

امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید: « شیعتنا جزء منا، خلقوا من فضل طینتنا، یسوؤهم ما یسوؤنا و یسرهم ما یسرنا»

شیعیان جزئی از ما هستند. از اضافه نور ما آفریده شده‌اند. آنچه که ما را ناراحت کند، شیعیان ما را هم ناراحت می‌کند و آنچه که ما را شادمان کند، موجب شادمان شیعیان ماست.(۴)

 

 منابع

۱-حجت الاسلام احمدی جلفایی _ محقق و نویسنده کتاب حجاب برتر

۲-ر.ک: حسنی، علی اکبر، پژوهشی نوین در تاریخ تولد حضرت فاطمه – سلام الله علیها- ، ماهنامه زائر، سال ششم، شماره ۷، ص ۱۸

۳-حجت الاسلام احمدی جلفایی محقق و نویسنده کتاب حجاب برتر

۴-امالی شیخ طوسی ج۱،ص ۳۰۵

 

 

زینب نیکبخت _ تحریریه سایت با حجاب

 

 

 

  • ارسال نظرات
  • نظرات بینندگان

دیدگاه

• نظر شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت قرار داده می شود.

دیدگاه

• نظر شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت قرار داده می شود.